Avukatlar gününde tarihimizde önemli yeri bulunan avukatlardan birine yer vermek istedim. Ülkemizin kuruluşunu takip eden tarihlerde meydana gelen bir davada Türkiye’yi temsil eden ve savunmasıyla lehimize karar alınmasını sağlayan Mahmut Esat Bozkurt’tan bahsedeceğim.
Söz konusu dava lotus-Bozkurt davası olarak anılmakta olup Lahey Adalet Divanında görülen bu dava açık denizlerde meydana gelen ve bir Türk gemisiyle Fransız gemisinin çarpışması sonucu Türk mürettabatından 8 kişinin ölümüyle sonuçlanan vahim olaya dayanmaktadır.
Mersin limanına giden Türk gemisi “Bozkurt” ile Beyrut’tan İstanbul’a gelmekte olan “Lotus” adlı Fransız gemisi Midilli Adası yakınlarında çarpışmıştır. Çarpışma sonucu Türk gemisinde yer alan mürettabattan 8 kişi hayatını kaybetmiştir. Çarpışmanın ardından İstanbul’a yük boşaltmak için demirleyen Lotus adlı Fransız gemisinin kaptanı ile Türk kaptan 8 kişinin ölümüne sebep olmaktan tutuklanmıştır.
Tutuklamanın ardından Fransız hükümeti Türkiye’nin açık denizlerde meydana gelen kazadan dolayı Fransız kaptanı yargılama yetkisi bulunmadığını iddia edip Türkiyeyi uluslararası hukuk bilmemekle suçlamıştır. Bu sırada Türkiye Fransa arası ipler gerilmiş ve eğer kaptan Fransa’ya iade edilmezse Fransa tarafından Türkiye’ye yaptırımlar uygulanacağı ihtar edilmiştir.
Lozan Antlaşmasına kapitülasyonların kaldırılmasının ardından meydana gelen bu olay aslında ülkemiz için uluslarası olarak bağımsız bir devlet olmamızı göstermek için önem arz etmekteydi. Çünkü Lozan’da yer alan kapiülasyonların kaldırılmasına dair hükmün fiilen uygulanıyor olduğunun tüm dünyaya gösterilebilmesi için Türkiye’nin Fransız hükümetinin isteğini kabul etmemesi gerekiyordu. Aksi halde zaten Lozan’daki ilgili maddenin tartışma konusu yapılması için fırsat arayan devletlerin eline koz geçmiş olacaktı.
Dönemin önde gelen isimlerinden Mahmut Esat Bey olayın ardından Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’yle bizzat görüşmüş, Türkiye’nin uluslararası saygınlığının korunması ve tam bağımsızlığından taviz verilmemesi için davanın Adalet Divanı’nda çözülmesi gerektiğini aktarmıştır. Görüşmede ayrıca Atatürk’ten davada Türkiyeyi savunmak için izin istemiştir.
Mahmut Esat Bey’in Lahey Adalet Divanında yaptığı savunma sonucu Fransa iddiasında haksız bulunmuştur. Davanın seyrini değiştiren önemli bir husus da Türkiye’nin davada “Bozkurt Lotus olayına yönelik olarak Türkiye’nin Fransız kaptanı tutuklamakla devletlerarası hukuka UYGUN hareket edip etmediğine yönelik” soruyu “Bozkurt Lotus olayına yönelik olarak Türkiye’nin Fransız kaptanı tutuklamakla devletlerarası hukuka AYKIRI hareket edip etmediğine yönelik” olacak şekilde soruyu divanda düzelttirerek kanıtlama yükümlülüğünü Fransız aleyhine değiştirmesi olmuştur.
Savunmasında fiilin Türkiye gemisinde meydana geldiğini, Fransız gemisinin kendi isteğiyle Türkiye’de bulunduğunu ve mürettabatın yakınlarının şikayetinin Türkiye’de yapılmasından mütevellit Türkiye’nin yargılama yetkisinin bulunduğunu öne sürmüş ve davanın Türkiye lehine sonuçlanmasını sağlamıştır.
Söz konusu dava Türkiye’nin uluslararası ölçekte kendi hukuk sistemiyle tam bağımsız bir devlet olarak var olduğunu ve Lozan’da kabul edilen kapitülasyonlara dair hükmün fiilen uygulandığını tüm dünyaya göstermiş olmuştur.
Soyadı Kanunun kabul edilmesinden sonra Mahmut Esat Bey’e Atatürk tarafından davadaki başarısı nedeniyle Bozkurt soyadı verilmiştir.
Türkiye’nin laik, demokratik bir hukuk devleti olmasında büyük emeği bulunan Mahmut Esat Bozkurt’u avukatlar gününde saygıyla anıyorum.
