Trakya’da sanayinin başka bölgelere taşınması konuşuluyor. Kimi “çevre rahatlar” diyor, kimi “ekonomi zarar görür”. Ama kimse asıl soruyu sormuyor:
Sanayi gidince Trakya’da ne kalır?
Çünkü sanayi sadece fabrika değildir ki. Sanayi; yol, altyapı, plan kararı, imar beklentisi ve en önemlisi arazi değeri demektir. Gittiğinde de geride sadece boş binalar değil, yüksek beklentili taşınmazlar bırakır.
Sanayi baskısı altında kalan Trakya toprakları yıllardır çalışarak değil, bekleyerek değerleniyor. Arazi sahipleri üretimden çok planı, verimden çok imar notunu takip ediyor. Sanayi taşındığında da bu bekleyiş bitmez; sadece şekil değiştirir.
Artık sorun şudur: “Bu fabrika da kapandı” değil, “Buraya şimdi ne yapılır?”
İşte kent bilimi de tam bu noktada devreye girer.
Sanayi sonrası araziler çoğu zaman “atıl alan” diye tarif edilir. Oysa bu alanlar, planlama tarihinin en iştahlı alanlarıdır. Bugün sanayi parseli olan yer, yarın konut alanı olabilir; ertesi gün karma kullanım, biraz sonra da “rezerv yapı alanı” tabelasıyla karşımıza çıkabilir.
Yani sanayi gitmiştir ama rant henüz taşınmamıştır.
Bu yüzden Trakya’da taşınmaz değerini hesaplarken bugüne bakmak yetmez. Değerleme artık “ne var?” sorusuyla değil, “ne olabilir?” sorusuyla yapılır.
Sanayi alanlarını yine sanayi alanlarıyla değil; daha önce dönüşmüş bölgelerle, plan değiştirmiş örneklerle, imar almış arazilerle kıyaslarız. Çünkü değer, mevcut kullanımdan değil, olasılıktan doğar.
İşin bir de tarım boyutu var. Sanayi Trakya’dan çekiliyorsa, bu sadece kentler için değil, tarım alanları için de bir eşiktir. Toprak, nihayet nefes alabilir. Ama bu nefes, planla korunmazsa kısa sürede yeniden imar baskısına dönüşür.
Trakya’da tarım arazisinin değeri, betonla değil; korunarak artar.
Ve ne yazık ki bu, en az sabır gösterilen değer artış biçimidir.
Asıl mesele ise şudur:
Sanayi giderken değer kimin cebinde kalır?
Eğer planlama kapalı kapılar ardında yapılırsa, sanayi sadece yer değiştirir; rant yerinde kalır. Çevre rahatlar gibi olur, kent büyür gibi görünür ama eşitsizlik aynen devam eder.
Trakya bugün bir yol ayrımında.
Sanayi taşınabilir. Fabrikalar sökülebilir.
Ama plansızlık yerinde kalırsa, sorun da yerinde kalır.
Sanayi gidince geride kalan şey bina değil; planlama anlayışıdır.Ranta bakış açısıdır.
